Domain nedir, nasıl alınır? Alan adı kimin adına olmalı?

Domain (alan adı) nedir?

Domain, Türkçe karşılığıyla alan adı, bir web sitesinin internet üzerindeki adresidir: nullmedya.com gibi. İnternetteki her sunucunun aslında bir IP adresi vardır — 192.0.2.10 gibi bir sayı dizisi. İnsanların bu sayıları ezberlemesi pratik olmadığı için alan adı sistemi (DNS) devreye girer ve yazdığınız ismi otomatik olarak doğru sunucunun IP adresine çevirir.

Domain, bir mülk gibi satın alınmaz; belirli bir süre için kiralanır. Kayıt firmasına (registrar) yıllık bir ücret ödediğiniz sürece o isim sizindir; ödeme durduğunda isim yeniden herkese açık hâle gelir. Bu fark, ilerideki bölümlerde anlatılan “kimin adına kayıtlı” sorusunun neden önemli olduğunu açıklar.

Domain nasıl alınır?

1. Bir kayıt firması (registrar) seçin: BTK yetkili, Türkiye’de yaygın kullanılan bir firma üzerinden işlem yapın.
2. İstediğiniz ismi sorgulayın: İsim boşsa satın alınabilir görünür; doluysa Whois sorgusuyla kime ait olduğu görülebilir.
3. Uzantıyı (TLD) seçin: .com.tr, .com, .net gibi seçenekler arasından işletmenize uygun olanı belirleyin.
4. Kayıt bilgilerini işletme adına girin: Fatura ve sahiplik bilgisi işletmenin kendi unvanı ve iletişim bilgileriyle doldurulmalı.
5. Süreyi seçip ödemeyi yapın: En az 1, .tr uzantılarında en fazla 5 yıllık kayıt yapılabilir.
6. DNS ayarlarını yönlendirin: İsim, web sitenizin barındığı sunucuya (hosting) veya Vercel gibi bir platforma yönlendirilir.

İşlemin kendisi genelde 10-15 dakika sürer; asıl dikkat edilmesi gereken adım kayıt bilgilerinin kime ait yazıldığıdır — bir sonraki başlıkta bunu ayrıntılı anlatıyoruz.

Domain uzantıları (TLD) arasındaki fark nedir?

Uzantı seçimi arama motoru sıralamasını doğrudan etkilemez; asıl belirleyici olan marka tanınırlığı ve hedef kitlenin alışkanlığıdır. Türkiye pazarına satış yapan bir işletme için .com.tr, uluslararası müşteri hedefleyen bir işletme için .com genellikle daha doğru tercihtir.

.tr uzantılı domainler ve TRABİS nedir?

TRABİS (“tr” Ağ Bilgi Sistemi), .tr uzantılı tüm alan adlarının merkezi kayıt ve yönetim sistemidir; 2022’den beri bu görevi yürütmektedir. TRABİS son kullanıcıya doğrudan hizmet vermez, işlemler BTK yetkili kayıt kuruluşları üzerinden yürütülür. .com.tr uzantısı artık ticari faaliyet belgesi istemeden, “ilk gelen alır” kuralıyla bireylere ve şirketlere tahsis edilmektedir; bu, birkaç yıl öncesine kadar geçerli olan vergi levhası zorunluluğunu ortadan kaldırmıştır.

Kayıt firması (registrar) nasıl seçilir?

Kayıt firması, alan adınızın kaydedildiği ve yönetildiği hesabın bulunduğu şirkettir; İnternet üzerindeki tüm alan adı kayıtlarını denetleyen ICANN (uluslararası uzantılar için) ve TRABİS (.tr uzantıları için) tarafından yetkilendirilir. Türkiye’de onlarca yerli ve global kayıt firması hizmet verir; hangisini seçtiğiniz günlük kullanımda büyük fark yaratmaz ama birkaç kriter işinizi kolaylaştırır.

• Yönetim panelinin sade olması: DNS kaydı eklemek, süreyi uzatmak veya sahiplik bilgisini güncellemek tek ekranda yapılabilmeli.
• Otomatik yenileme ve hatırlatma e-postası göndermesi: Süre kaçırma riskini azaltır.
• Kayıtlı kredi kartının güncel tutulması: Otomatik yenileme, kart süresi dolduğunda sessizce başarısız olabilir.
• Türkçe destek ve makul yanıt süresi: DNS ile ilgili bir sorun genelde acil çözüm gerektirir.
• İki adımlı doğrulama (2FA) sunması: Hesap ele geçirilirse domain de birlikte kaybedilir.

Aynı kayıt firmasında birden fazla alan adı tutmak faturalamayı ve yenileme takibini kolaylaştırır; ancak işletmenin en değerli tek alan adını, ana kurumsal e-posta ve muhasebe kayıtlarının bulunduğu hesaptan ayrı, iki adımlı doğrulamalı bir hesapta tutmak ek bir güvenlik katmanı sağlar.

DNS kaydı (A, CNAME, MX) nedir?

Domain satın aldıktan sonra onu bir yere “bağlamak” gerekir; bu bağlantı DNS kayıtlarıyla kurulur. DNS, alan adının kayıt firmasındaki panelinde bulunan ve isim ile hedef arasındaki yönlendirmeyi tanımlayan küçük bir tablodur. En sık kullanılan kayıt türleri şunlardır:

Bu kayıtları genelde alan adını satın aldığınız kişi değil, siteyi veya e-postayı kuran taraf girer. Kayıtların kime ait kayıt firması hesabında değiştirilebildiği, önceki bölümde anlatılan “kimin adına” sorusuyla doğrudan bağlantılıdır: hesaba erişimi olmayan biri DNS’i güncelleyemez, dolayısıyla site veya e-posta taşınamaz.

Domain transferi nasıl yapılır?

Bir alan adını bir kayıt firmasından diğerine, ya da bir kişiden başka bir kişi veya işletmeye devretmek mümkündür; buna transfer denir. Süreç uzantıya göre değişse de genel adımlar benzerdir:

1. Mevcut kayıt firmasından transfer kilidini kaldırın ve bir transfer/yetki kodu (EPP kodu) isteyin.
2. Domain kaydı üzerinden en az 60 gün geçmiş olmalı; yeni alınan bir alan adı hemen transfer edilemez.
3. Yeni kayıt firmasında veya yeni sahipte transfer talebini başlatın ve kodu girin.
4. Kayıtlı e-postaya gelen onayı verin; onaylanmazsa transfer birkaç gün içinde otomatik tamamlanabilir veya iptal olabilir.
5. Transfer tamamlandığında DNS kayıtlarını yeni panelde yeniden oluşturun; aksi hâlde site geçici olarak erişilemez olabilir.

Bir ajans veya yazılımcıyla çalışma bittiğinde en sık yaşanan anlaşmazlık burada çıkar: alan adı işletme adına kayıtlıysa transfer kodu birkaç dakikada işletmeye teslim edilir; ajans adına kayıtlıysa süreç ajansın iyi niyetine bağlı kalır. Bu yüzden “alan adı kimin adına olmalı” sorusunun cevabı, projenin başında değil sonunda önem kazanır. İşe başlarken sorulması gereken tek soru genelde budur; sözleşme imzalanmadan önce netleştirilmezse, iş bittiğinde pazarlık gücü elinizde kalmaz.

Domain fiyatı ne kadar?

Fiyat, uzantıya ve kayıt firmasına göre değişir; ayrıca ilk yıl için verilen kampanyalı fiyat ile ikinci yıldan itibaren uygulanan yenileme fiyatı genellikle farklıdır. Bir kayıt firmasının güncel liste fiyatlarına göre kabaca şu bant görülür:

Kampanyalı “ilk yıl 1 TL / 1 USD” gibi teklifler yaygındır; kararı sadece ilk yıl fiyatına göre vermeyin, yenileme fiyatını da sorun. Bir sonraki bölümde anlatılan sebeple domain ve barındırma hizmeti genelde ayrı kalemlerdir; kurumsal web sitesi projelerinde bu ikisinin kimin hesabında duracağı sözleşmede net yazılmalıdır.

Alan adı kimin adına olmalı?

Bu, domain konusundaki en kritik ve en sık atlanan sorudur: alan adı, işi yaptıran işletmenin kendi adına ve kendi kayıt firması hesabında açılmalıdır — işi yapan ajans, freelancer veya yazılımcının hesabında değil. Sebep basittir: kayıt bilgilerinde kimin adı yazıyorsa domainin fiili kontrolü onda kalır. Ajans kendi adına aldığı bir alan adını süresi dolduğunda yenilememeyi seçebilir, ilişki bozulduğunda devretmeyi geciktirebilir veya arada bir iletişim kopukluğu yaşandığında kayıt kendiliğinden düşebilir.

• Kayıt (registrant) bilgisi işletmenin unvanı, e-postası ve telefonuyla dolmalı.
• Kayıt firması hesabının kullanıcı adı ve şifresi işletmede olmalı; ajansa yalnızca yönetici erişimi verilmeli.
• Fatura işletme adına kesilmeli; ajans adına kesilen fatura, ajansın “sahip” göründüğü anlamına gelir.
• Sözleşmede domain ve hosting hesaplarının kime ait olduğu ayrı bir madde olarak yazılmalı.
• Proje bittikten sonra bile kayıt bilgilerini yılda bir kontrol edin; yenileme tarihini kaçırmayın.

Kişisel bilgilerin (telefon, ev adresi) herkese açık Whois kaydında görünmesini istemiyorsanız kayıt firmasının sunduğu “Whois gizliliği” hizmetini açabilirsiniz; bu, sahipliği değiştirmez, yalnızca genel görünürlüğü gizler.

Domain ile hosting arasındaki fark nedir?

Domain isimdir, hosting ise o ismin gösterdiği içeriğin durduğu yerdir. Alan adını bir adrese, hosting’i o adresteki binaya benzetmek yaygın bir açıklamadır: adres olmadan bina bulunamaz, bina olmadan da adresin işaret ettiği bir şey olmaz. İkisi genelde ayrı firmalardan alınabilir; bir kayıt firmasından alınan domain, farklı bir sunucuya veya Vercel gibi bir barındırma platformuna DNS ayarlarıyla yönlendirilebilir. Hosting türlerini ve kurumsal site için nasıl seçileceğini hosting nedir yazısında anlattık.

Hazır bir platform (ör. bir e-ticaret altyapısı) mı yoksa özel geliştirilmiş bir site mi kullanılacağı, domainden bağımsız ayrı bir karardır; bu seçimi nasıl yapacağınızı hazır yazılım mı, özel yazılım mı yazısında anlattık.

Domain süresi dolunca ne olur?

1. Bitiş tarihinde yenilenmezse site ve o adrese bağlı e-postalar erişilemez hâle gelir.
2. Çoğu uzantıda birkaç haftalık bir “yenileme dönemi” tanınır; bu sürede ek ücretle geri alınabilir.
3. Bu süre de geçerse isim serbest kalır ve herkes tarafından yeniden kayıt edilebilir.
4. Tanınmış bir isim serbest kaldığında genelde saatler içinde başkası tarafından alınır.

Bu yüzden yenileme tarihinin kimin takvim ve e-postasına düştüğü net olmalı; kayıt e-posta adresi işletmenin güncel ve düzenli kontrol edilen bir adresi olmalı, yıllar önce açılmış kullanılmayan bir kutu olmamalı.

Subdomain nedir?

Subdomain, ana alan adının önüne eklenen bir bölümdür: magaza.nullmedya.com gibi. Ayrı bir domain satın almadan, aynı ana isim altında farklı bir bölüm veya uygulama yayınlamak için kullanılır — örneğin ana kurumsal site nullmedya.com’da dururken, online randevu sistemi gibi bir uygulama randevu.nullmedya.com üzerinde çalışabilir. Subdomain sayısında pratikte bir sınır yoktur ve ek bir kayıt ücreti gerektirmez.

Domain seçerken nelere dikkat edilmeli?

• Kısa ve telaffuzu kolay olsun: Telefonda söylerken harf harf yazdırmak zorunda kalmayın.
• Tire ve rakamdan kaçının: “null-medya1.com” gibi isimler unutulur ve yanlış yazılır.
• Marka adıyla birebir örtüşsün: Farklı bir isim, sonradan yeniden marka oluşturma maliyeti getirir.
• Ana uzantıyla birlikte yakın uzantıları da düşünün: Aynı ismin .net veya .com.tr sürümünü rakip almadan değerlendirin.
• Kayıt süresini uzun tutun: 3-5 yıllık kayıt, yenilemeyi unutma riskini azaltır.
• Otomatik yenilemeyi açık tutun ve kayıtlı e-postayı güncel bilgiyle takip edin.